Psikoteknik belgesi, ticari amaçla araç kullanan sürücülerin dikkat, refleks, algı, muhakeme ve reaksiyon gibi zihinsel ve psikomotor becerilerinin ölçülmesiyle verilen bir yeterlilik belgesidir. Özellikle yük ve yolcu taşımacılığı yapan şoförler için zorunlu olan bu belge, sürücünün trafikte güvenli araç kullanma kapasitesine sahip olup olmadığını objektif testlerle ortaya koyar.
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’ne göre, şoförlük mesleğini icra eden tüm ticari sürücüler bu belgeye sahip olmalıdır.
Psikoteknik değerlendirme, aşağıdaki gruplar için zorunlu veya tavsiye edilen bir uygulamadır:
Psikoteknik belgesi, özel olarak yetkilendirilmiş merkezlerde yapılan bilgisayarlı testler ile verilir. Ortalama 1 saat süren bu testlerde şu beceriler ölçülür:
Bu testler, bilimsel yöntemlerle hazırlanmış olup sürücünün profesyonel olarak trafiğe çıkmaya uygun olup olmadığını objektif şekilde ölçer.
Psikoteknik belgesi almak için öncelikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş psikoteknik merkezlerine başvuru yapılmalıdır. Başvuru sonrası sürücü, özel simülasyon cihazlarıyla bilgisayarlı testlere katılır ve bu testler ortalama 60 dakika sürer. Test sonuçları bakanlık sistemine kaydedilir ve bir psikiyatrist tarafından incelenerek onaylanır. Testleri başarıyla geçen sürücüye onaylı psikoteknik değerlendirme raporu verilir ve bu belge elektronik ortamda kayıt altına alınır. Böylece sürücüler, ticari araç kullanımı için yasal zorunluluk olan psikoteknik belgesini almış olur.
Psikoteknik belgesi, ticari araç sürücülerinin psikolojik ve fizyolojik uygunluklarını ölçen, yasal zorunluluk taşıyan bir belgedir. Bu belge, düzenlendiği tarihten itibaren 5 yıl süreyle geçerlidir. Yani, psikoteknik değerlendirme ve testler başarıyla tamamlandıktan sonra verilen belge, beş yıl boyunca resmi olarak kabul edilir ve sürücünün bu süre içinde psikoteknik açısından yeterli olduğu kabul edilir.
Psikoteknik belgesi olmadan ticari araç kullanmak ya da bu tür sürücüleri çalıştırmak yasal olarak yasaktır ve çeşitli yaptırımlara yol açar. Öncelikle, psikoteknik belgesi bulunmayan sürücülere ve onları çalıştıran firmalara idari para cezası uygulanır. Bu cezalar, trafik güvenliğini sağlamak amacıyla belirlenmiş olup, ihlal tekrarlandığında veya durum ağırlaştığında artabilir. Ayrıca, denetimler sırasında psikoteknik belgesi olmayan ticari araçlar trafikten men edilerek bağlanabilir
Ağır vasıta, kamyon, otobüs, taksi, servis aracı gibi ticari araçları kullanan sürücüler, ayrıca belirli yaşın üzerindeki sürücüler psikoteknik raporu almak zorundadır. Bu şartlar mevzuatta detaylıca belirtilmiştir.
Psikoteknik raporu, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş merkezlerde yapılan psikolojik ve fiziksel testler sonucunda verilir. Testler; dikkat, refleks, algı ve genel sağlık durumunu ölçer.
